Χριστούγεννα: Θέωση ή Κατανάλωση? Άρθρο του Χρήστου Μπιτουλιώτη

Χριστούγεννα η μεγαλύτερη εορτή του Χριστιανισμού – Το μεγάλο ερώτημα σήμερα είναι αν αυτή την μεγάλη εορτή της ενσάρκωσης του Θεανθρώπου ο σημερινός άνθρωπος που τείνει να γίνει “υπεράνθρωπος, όπως νομίζει”, την ζει με σκοπό την Θέωση η την ζει με την παγίδα του σύγχρονου κόσμου, την κατανάλωση

Στην εποχή μας  τα Χριστούγεννα έχουν υποστεί σημαντικό μετασχηματισμό βρίσκονται δυστυχώς σε μία μετάβαση από μια βαθιά Θεολογική και πνευματική εμπειρία σε καταναλωτική και κοσμική γιορτή με λανθασμένο νόημα, με πολύχρωμα λαμπιόνια, ρεβεγιόν, κοσμικότητα αλλά …χωρίς Τον Μεγάλο “πρωταγωνιστή” τον Σωτήρα του Κόσμου, Ιησού Χριστό. (Schmidt, L. E, 1995 σελ. 145 & Κωνσταντίνου Ε, 2010, σελ.89).         

Η Θεολογία της Ενσάρκωσης 

Η γέννηση του Θεανθρώπου δεν είναι απλά ένα ιστορικό γεγονός , αποτελεί το κεντρικό μυστήριο του Χριστιανισμού, την Ενσάρκωση του Θείου Λόγου, όπως μας αναφέρει και ο Ευαγγελιστής Ιωάννης “ ο Λόγος  σαρξ εγένετο” (Ιωάννης. 1:14), ενώνοντας το Θείο με το ανθρώπινο. Τα Χριστούγεννα ο Θεός γίνεται άνθρωπος χωρίς να χάνει την Θεϊκή του υπόσταση. (Θεοδώρου Α, 1972 σελ. 156).

Η γέννηση του Κυρίου δεν αποτελεί απλά ένα ιστορικό γεγονός, είναι η αρχή της Θέωσης του ανθρώπου, είναι η δυνατότητα που δόθηκε στον άνθρωπο να μετέχει στην Θεία φύση, ο Θεός έγινε άνθρωπος για να γίνει ο άνθρωπος Θεός. (Μέγας Αθανάσιος “περί της Ενανθρώπησης”, 1970, σελ 135-156)  Τα πραγματικά Χριστούγεννα είναι συνδεδεμένα όπως και κάθε στιγμή της ζωής του Κυρίου με την ταπείνωση.

Ο Θεάνθρωπος γεννάται στην ταπεινή φάτνη και όχι σε ένα φανταχτερό παλάτι όπου αυτό και πρέπει να είναι το υπόδειγμα της Χριστιανικής ύπαρξης.(Λουκάς 2:7)  Η ταπεινότητα της φάτνης μας προϊδεάζει για την άκρα ταπείνωσης της Θείας Σταύρωσης δηλαδή για την Θυσία του Θεανθρώπου για τον άνθρωπο. (Φιλιππησίους 2: 6-8). 

Η Θεολογική αλήθεια της ταπεινότητας αγενώς μεν καλεί τον πιστό να αντιληφθεί πως τα Χριστούγεννα δεν είναι εορτή λαμπρότητας και κοσμικότητας ,αλλά εσωτερικής ,ψυχικής αναμόρφωσης του ανθρώπου μέσα από αυτή την ταπείνωση και την αγάπη για τον συνάνθρωπο και τον Θεό. (π. Μεταλληνός Γ, 2005 ,σελ. 234-235)   

Η Εκκοσμίκευση των Χριστουγέννων   

Η εκκοσμίκευση των Χριστουγέννων είναι φαινόμενο που εμφανίστηκε τον 20ο αιώνα , ξεκινώντας από την δύση. Ο καταναλωτισμός, η εμπορευματοποίηση και η διαφημίσεις επέβαλαν ένα νέο περιεχόμενο στην μεγαλύτερη εορτή του Χριστιανισμού αποκόπτοντας την από τις πραγματικές Θεολογικές ρίζες, κάνοντας τον κόσμο να αποπροσανατολιστεί και να ζει μακρυά από το πραγματικό νόημα της εορτής. 

Η εικόνα του Santa Claus έχει υποκαταστήσει εντελώς τον ενανθρωπήσαντα  Ιησού και τον Μεγάλο Πατέρα της Εκκλησίας Άγιο Βασίλειο Επίσκοπο Καισαρείας (Κωνσταντίνου Ε , 2010 σελ 134-136). 

Ο σύγχρονος εορτασμός που βρίσκεται μακρυά από το πραγματικό πνεύμα των Χριστουγέννων είναι καθαρά και μόνο κοσμικός, τον χαρακτηρίζει η έμφαση στα υλικά αγαθά , την κατανάλωση, τα ακριβά τραπέζια, τα ρεβεγιόν γενικά η εξωτερική εντύπωση και όχι η πραγματική αγάπη στο Θείο , μακρυά από την νηστεία σώματος και ψυχής πριν τον εορτασμό και σαφώς με παγωμένη καρδιά και αδιαφορία κατά το πλείστον από τον συνάνθρωπο. Ο Κύριος χτυπά την πόρτα μας  και υπάρχει ένα εσωτερικό ερώτημα “αδελφέ μου, δεν θα του ανοίξεις”? Και σαφώς πια στις μέρες μας η πλειοψηφία των ανθρώπων , όχι, δεν του ανοίγει.    

Στις μέρες μας, τα δώρα,η διακόσμηση, τα ρεβεγιόν με τα πολυτελή τραπέζια ,έχουν γίνει αυτοσκοπός των ανθρώπων που βρίσκονται στην μοναξιά της καλοπέρασης , ενώ έχει χαθεί ξ έχει υποβαθμιστεί στην καλύτερη περίπτωση η πνευματική διάσταση της Θείας ενανθρώπισης. Η σημερινή πραγματικότητα παρουσιάζει Χριστούγεννα χωρίς τον Μεγάλο “πρωταγωνιστή” τον Χριστό, κάτι που είναι μια παράδοξη και παράλληλα τραγική αντίφαση. (Γιανναράς Χ , 1979 σελ.201-205 & Μπάουμαν Ζ, 2007 σελ 98-101) .

Στην Θεολογική κριτική , η κοσμικοποίηση των Χριστουγέννων μπορεί να θεωρηθεί μια σύγχρονη  μορφή ειδωλολατρίας αφού πρωταγωνιστούν στην λατρεία τα δημιουργήματα του ανθρώπου , τα υλικά αγαθά λατρεύονται αυτά παρά ο Δημιουργός και κεντρικός πρωταγωνιστής της γιορτής. Ο άνθρωπος αποξενώθηκε από το Μέγα μυστήριο της Θείας ενανθρώπισης και παγιδεύτηκε σε επιφανειακές χαρές , αποξενώθηκε από τον Θεό αλλά και τον πλησίον συνάνθρωπο. (π.Μεταλληνός Γ , 2005 σελ 290-300 & Lossky V, 2001 σελ.201-202).

Ο δρόμος προς τα Αληθινά Χριστούγεννα 

Όμως τι πραγματικά απαιτείται για τα πραγματικά Χριστούγεννα, τα Χριστούγεννα με Χριστό? Ο δρόμος προς τα αληθινά Χριστούγεννα , απαιτεί σωματική μέσω της περιόδου που έχει ορίσει η Εκκλησία ως περίοδο νηστείας , αλλά και πνευματικής προετοιμασίας του πιστού για να υποδεχθεί με όσο το δυνατό καθαρότερη καρδιά τον ενανθρωπήσαντα Μεσσία. Νηστεία, προσευχή και ελεημοσύνη είναι τα βασικότερα σημεία για την προετοιμασία αυτή.

Βασικότερο στοιχείο είναι η ελεημοσύνη προς τον αναξιοπαθούντα συνάνθρωπο καθώς “ο ελεών πτωχόν δανείζει Θεόν, (Παροιμίαι ιθ’17) , κάτι που αποτελεί θέση και όλης της Ορθόδοξης πνευματικότητας. (Φουντούλης Ι , 1999 σελ 270-271 & Χριστοδούλου Ι ,1985 σελ 355-357).

Η φροντίδα για τον φτωχό αλλά και τον μόνο η τον πάσχοντα συνάνθρωπο είναι  η ουσιαστική έκφραση της πνευματικής χαράς .     Τα αληθινά Χριστούγεννα βιώνονται κατά κύριο λόγο μέσα από την λειτουργική ζωή της Εκκλησίας κυρίως της ημέρα των Χριστουγέννων και μέσω της Θείας μετάληψης ο πιστός ενώνεται μυστηριακά με τον Ενσαρκωμένο Ιησού Χριστό κάτι που αποτελεί και την κορύφωση της ένωσης μας με το Θείο. (Τρεμπέλας Π, 1955, σελ 189-192) . 

Η πραγματική επιστροφή στα αληθινά Χριστούγεννα απαιτεί ο άνθρωπος να αναθεωρήσει τον τρόπο εορτασμού. Η σημερινή υπερβολή και η επιφανειακή λαμπρότητα και η καταναλωτική μανία θα πρέπει να αντικατασταθούν από την λιτότητα, την αγάπη κάτι που διδάσκει ο Χριστιανισμός την απλότητα και κυρίως την αυθεντικότητα  που καλλιεργεί την εσωτερική χαρά της κοινωνίας με τον Θεό. (Κωνσταντίνου Ε, 2010 σελ 201 ,  Lossky V, 2001 σελ.278-280 , Miller D, 1998 σελ. 145 – 156).

Κλείνοντας συμπεραίνουμε τα Χριστούγεννα δεν είναι μια επιστροφή με νοσταλγία στο παρελθόν αλλά είναι η ψυχική και ζωντανή εμπειρία  της Θείας Ενσάρκωσης στο σήμερα.  Για να ζήσουμε ξανά πραγματικά της μαγεία της Θείας Ενανθρώπησης θα πρέπει να μεταμορφωθούμε εσωτερικά και να γίνουμε πραγματικοί Χριστιανοί , ξαναγυρίζοντας στον Θείο λόγο.

Ο σύγχρονος άνθρωπος παρά τις προκλήσεις της σύγχρονης καταναλωτικής κοινωνίας μπορεί να γυρίσει πίσω στον πραγματικό νόημα των Χριστουγέννων , να ανακαλύψει και πάλι την σωτηριολογική  σημασία της Γέννησης του Θεανθρώπου.

Στους Ιερούε Ναούς  μας αυτές τις μέρες ψάλλεται το “Χριστός γεννάται δοξάσατε, Χριστός εξ Ουρανών απαντήσατε, Χριστός επί γης υψώθητε” με αυτή  την κλήση για δοξολογία, υποδοχή και ύψωση προς το αληθινό νόημα των Χριστουγέννων, ας μεταμορφωθεί η καρδιά μας, όχι μόνο για την εορταστική περίοδο αλλά για ολόκληρη μας  τη ζωή και ας γίνει η ζωή μας, πραγματική εν΄Θεώ ΖΩΗ.

Baumann, Ζ., Ρευστός Βίος, μτφρ. Θ. Καλοφωλιάς, Αθήνα: Εκδόσεις Πόλις, 2007. Lossky V., Η Μυστική Θεολογία της Ανατολικής Εκκλησίας, μτφρ. Κ. Δελικοσταπόπουλος, Αθήνα: Εκδόσεις Αρμός, 1998.

Miller, D., A Theory of Shopping, Cambridge: Polity Press, 1998 Schmidt, L. E., Consumer Rites: The Buying and Selling of American Holidays, Princeton: Princeton University Press, 1995.

Αθανάσιος ο Μέγας, Περί της Ενανθρωπήσεως του Λόγου, μτφρ. Π. Χρήστου, Θεσσαλονίκη: Πατερικαί Εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς», 1970

Γιανναράς, Χ., Η Ελευθερία του Ήθους, Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρη, 1979

Θεοδώρου, Α., Ιστορία των Δογμάτων, τ. Β’, Αθήνα: Εκδόσεις Αστήρ, 1972.

Κωνσταντίνου, Ε., Καταναλωτισμός και Θρησκευτική Ταυτότητα, Αθήνα: Εκδόσεις Ίνδικτος, 2010.

Μεταλληνός, Γ., Ελληνισμός και Ορθοδοξία, Αθήνα: Εκδόσεις Δόμος, 2005.

Μπαουμάν, Ζ., Ρευστός Βίος, μτφρ. Θ. Καλοφωλιάς, Αθήνα: Εκδόσεις Πόλις, 2007.

Τρεμπέλας, Π., Αι Τρεις Λειτουργίαι, Αθήνα: Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ», 1955.

Φουντούλης, Ι., Λειτουργική Α’: Εισαγωγή στη Θεία Λατρεία, Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Π. Πουρναρά, 1999

ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Χρήστος Μπιτουλιώτης

Κοινωνικός Επιστήμων-Οικονομολόγος

*PhD(c) Οικονομική Διπλωματία & Διαχείριση Κρίσεων

Πάντειο  Πανεπιστήμιο

*MSc Στρατηγικές Διαχείρισης Περιβάλλοντος, Κρίσεων & Φυσικών Καταστροφών ΕΚΠΑ

*ΜSc  Δημόσια Διοίκηση Neapolis University  Paphos 

*mic MSc Τεχνητή Νοημοσύνη Πανεπιστήμιο Πατρών